De Archeologische Waarde van Pokémon Go

Archeologie is meer dan alleen oude voorwerpen opgraven: het onderzoekt niet alleen de connectie tussen het menselijk heden en het verleden door middel de overblijfselen die oude culturen hebben achtergelaten, maar archeologie gaat ook over de connectie die wij met het verleden hebben. Met deze blog voor de Day of Archaeology willen wij, een groep jonge onderzoekers, graag wat inzicht geven in hoe wij deze connectie – in het heden – voor ons zien.

U bent vast bekend met het “augmented reality” fenomeen Pokémon Go. U heeft er over gehoord of gelezen en het waarschijnlijk in actie gezien bij uw familie of vrienden. U bent misschien letterlijk in aanvaring gekomen met iemand die met een wazige blik op hun telefoon de openbare ruimte blokkeren? Of misschien bent u zelf een van de in Nederland meer dan 2 miljoen mensen die, gewapend met smartphone, Pikachu, Squirtle en andere virtuele wezens probeert te vangen? Kort gezegd de game is een ongelooflijke rage, maar wat is eigenlijk de aantrekkingskracht ervan en is het ook nog van enig nut?

Het zijn dit soort type vragen waar Videogames and Archaeology at Leiden University (VALUE) antwoord op probeert te geven vanuit de optiek van de archeologie en erfgoedbeheer. We horen u denken: “Videogames én archeologie, dat heeft toch niets met elkaar te maken”. Niets is echter minder waar. Het VALUE team, bestaande uit jonge onderzoekers van de Faculteit Archeologie (Universiteit Leiden), wil u er in dit korte blog van overtuigen dat archeologie veel meer is dan de studie van oude voorwerpen en zich ook kan uit strekken naar de studie van hypermoderne fenomenen.

Image courtesy: Metropolitan Museum of Art

Image courtesy: Metropolitan Museum of Art

Een eerste voorbeeld: of u zelf mee doet aan de Pokémon rage of niet, het is u vast opgevallen dat dit spel gespeeld wordt op centrale locaties van een vaak (voor de lokale omgeving) bijzondere culturele waarde. De reden hiervoor is dat  de ontwikkelaar van dit “augmented reality” spel, Niantic, hun ervaring die zij hebben opgedaan tijdens de ontwikkeling van Google Earth combineren met de kracht van de crowd. Iedereen die mee speelde in hun eerdere augmented reality game, Ingress, markeerde daarin namelijk belangrijke punten in hun landschap. Deze door het publiek gebouwde database werd gebruikt voor de lokaties in Pokémon Go. Wat blijkt: erfgoed, waaronder, monumenten, beelden, parken, enzovoort, springen in het oog van velen en daarom vangen nu hele hordes mensen niet bestaande wezen in en om erfgoed hotspots, van het Mauritshuis tot het plaatselijke Tweede Wereldoorlog Monument.

Het mengen van echt erfgoed en gamen heeft zo zijn voor- en nadelen. Een populaire virtuele verzamelplaats voor Pokéjagers kan bijvoorbeeld tot overlast leiden voor de omgeving. In een enkel geval leidt het zelfs tot onwenselijke situaties, waardoor de waarde van het erfgoed aangetast kan worden door acties in het virtuele heden. Hoe gaat men hier mee om? Hier zijn geen pasklare antwoorden voor en daarom kan het juist nuttig en handig zijn om de expertise in te roepen van iemand die zowel verstand heeft van games als erfgoed management.
Van een meer positieve kant bekeken: een spel als Pokémon Go leidt tot ongekend hoge bezoekersaantallen van lokaal erfgoed. Opeens wordt er weer door jong en oud met aandacht gekeken naar dat vergeten beeld in het park. Maar ook hier geldt: we hebben nieuwe initiatieven nodig om deze interesse om te zetten in kennis over (lokaal) erfgoed. Een voorbeeld hiervan kan een audiotour zijn waarin informatie over de virtuele wereld van Pokémon Go gemengd wordt met informatie over de echte erfgoed lokaties die tijdens de game bezocht worden.
Het vangen van wezens die er niet echt zijn… Honderd jaar geleden was dit reden genoeg om linea recta in het gesticht te belanden, maar onze maatschappij in korte tijd toch de sociale en culturele capaciteit bereikt om hiermee om te kunnen gaan. Daarnaast lijkt het voor individuen ook geen probleem om de echte en de virtuele wereld met elkaar af te wisselen. Waarom is dit eigenlijk? Hoe is dit ontstaan? Ook hier heeft de videogamende archeoloog antwoorden.

Allereerst is het belangrijk zich te realiseren dat bijna maar niet echte, virtuele werelden zoals die van Pokémon Go niets nieuws zijn. Denkt u eens aan grottekeningen van onze Paleolithische voorouders: een van de mogelijke interpretaties is dat de jacht- en andere scenes die hierop afgebeeld zijn het werk zijn van shamanen. Deze rituele specialisten, al dan niet zelf in hogere sferen dankzij het gebruik van hallucinogenen, tekenden de wereld zoals hij zich aan hun geestesoog onttrok op de wand van de grot. Met deze tekeningen maakten zij hun virtuele wereldbeeld deelbaar met en inzichtelijk voor anderen.

cave

Gotta Catch ‘Em All? (Image courtesy of annadoherty.wordpress.com)

Het moge overigens geen verrassing zijn dat ook wat er afgebeeld is overeenkomsten vertoont. Paleolitische grottekeningen laten de dierenwereld zien en Pokémon Go, op eigen wijze, ook. Dit geeft aan dat ook de drijfveer om ze “allemaal te vangen” — Pokémon’s slogan is Gotta Catch ‘Em All — ook een historisch diepe achtergrond kent. De jacht was voor het grootste gedeelte van de menselijke evolutie van levensbelang. En ondanks dat wij in Nederland niet meer achter ons eten aan hoeven te rennen, wordt ons verleden als jagers en verzamelaars ingezet om ons nu achter virtuele wezens aan te laten rennen. Misschien een leuk idee om uw (paleo)dieet aan te vullen met een echte Pokémon paleo-workout. En als bonus ziet u op uw jacht ook nog wat van het lokale erfgoed!

De Pokémon Go-rage is slechts een voorbeeld van vele nieuwe en interessante gevallen op het snijvlak van archeologie, erfgoed en gaming. VALUE doet niet alleen onderzoek naar dit veld, maar probeert dit werk ook zo goed mogelijk beschikbaar te maken voor het publiek. U kunt dit teruglezen op onze site en terug kijken op Youtube (in het Engels). Een kleine greep uit ons assortiment. We werkten dit jaar in het populaire bouwspel Minecraft samen met specialisten en gamers van alle leeftijden om met elkaar (wereld)erfgoed na te bouwen en te bediscussiëren. Of wat dacht u van een diepgravend gesprek over geweld in videogames en de rol die geweld speelt bij onze voorouders in de steentijd (Far Cry: Primal)? Wat is de rol van grote historische figuren in het bepalen van de loop van de geschiedenis en wat heeft interactiviteit in historische games zoals Assassin’s Creed hiermee te maken? Ook dat kunt u vinden op onze site.

Foto genomen tijdens de Interactive Pasts conferentie.

Foto genomen tijdens de Interactive Pasts conferentie.

Daarnaast publiceren wij met VALUE het eerste archeologieboek waarvan de publicatie betaald is met crowdfunding, waardoor wij dit boek gratis beschikbaar kunnen stellen aan het grote publiek. Dit is een resultaat van werelds eerste archeologie en gaming conferentie op 4-5 April jongstleden, waarin academici en game ontwikkelaars samen kwamen om te spreken over alle ins en outs van dit razendsnel groeiende nieuwe veld. Het boek The Interactive Past komt uit in de lente van volgend jaar, maar voor wie nu al meer wil weten, kijk gauw op onze Youtube pagina. Daar vindt u alle sprekers van deze wervelende workshop.

Heeft u vragen of ideeën die u met ons wilt bespreken, u kunt ons bereiken via Twitter en Facebook