Wakacyjna „przygoda z archeologią”- badania kultury rösseńskiej na wielokulturowym stanowisku Stobno 13, woj. zachodniopomorskie.

Mając 14 lat odkryłem pierwsze w Polsce stanowisko kultury rösseńskiej w miejscowości Szczecin- Gumieńce, w pobliżu siedziby Uniwersytetu Szczecińskiego. Pierwszy kontakt z tą ceramiką pozostawił na mnie niezatarte wrażenia. Wówczas miałem okazję uczestniczyć w badaniach w których kierownik mgr Eugeniusz Wilgocki. Rzeczywiście kolejne lata przyniosły przełom w studiach nad obrazem mozaiki kulturowej na Niżu Środkowoeuropejskim. Wobec ogólnego słabego stanu badań, również w Niemczech, przez szereg lat trudno było prawidłowo wykorzystać to wyjątkowe znalezisko.

W 2004r. i 2007r. miałem okazję prowadzić badania obiektów kultur rösseńskiej w Mierzynie, przy ulicy Mierzyńskiej, pod kierunkiem prof. dr hab. T. Galińskiego i mgr M. Dworaczyka. Poświęciłem im dwa artykuły naukowe.

Najważniejsze badania obejmujące ślady najpewniej dwufazowej osady kultury rösseńskiej przeprowadzono w ramach współpracy między Muzeum Narodowym w Szczecinie (mgr M. Dziewanowski) i Uniwersytetem Szczecińskim (dr A. Matuszewska). Początkowo ich celem była weryfikacja mojego doniesienia z 2014r. o naruszeniu jamy tej kultury. Efektem współpracy było jednakże poszerzenie zakresu i przebadanie jednej z największych jam gospodarczych z oryginalnym materiałem ceramicznym.https://www.facebook.com/marcin.dziewanowski.92/media_set?set=a.103472053046210.5317.10000150247 4519&type=3

Chociaż obecność tej kultury postulowałem już w 2011r. na stanowisku w Warzymicach (przy ul. Turkusowej), dopiero w 2013r. miałem okazję ten stan rzeczy zadokumentować dzięki we współpracy z mgr Mieszkiem Pawłowskim. Kolejne, szczególnie owocne badania przeprowadziłem w 2016r.

https://www.facebook.com/pg/Nadodrze.archeologia.nadzory.Dziewanowski/photos/?tab=album&album_id= 1226572040701278

Natomiast, odkrywając w 1999r. zabytki krzemienne ze Szczecina – Gumieniec, przyjeżdżałem na Stobna pozyskiwać krzemień pasiasty do “eksperymentalnej” produkcji wiórów. Mój ‘kontakt z obiektem kultury rösseńskiej na stanowisku Stobno 13 sięga 2013r., chociaż wówczas widoczny był jako w-wa kulturowa (w-wa zasypiskowa jamy). Badaniom prowadzonym na tym stanowisku i najnowszym odkryciom poświęcona jest niniejsza opowieść. Pierwsze wyniki badań pozwalają wskazać ich większy potencjał poznawczy od stanowisk Szczecin- Gumieńce i Mierzyn. Jama o powierzchni przekraczającej 160m² powinna kryć świadectwa intensywnej aktywności gospodarczej. Należy zaznaczyć, że wstępne prace dostarczyły kilkudziesięciu fragmentów ceramiki, w tym znajdującej analogie tylko w obrębie ekumeny kultury rösseńskiej. Musze też zaznaczyć, że pisząc te słowa mam za sobą dopiero dwa dni badań terenowych i potencjalnie najciekawsze wyniki powinny przynieść kolejne tygodnie.

https://www.facebook.com/pg/Nadodrze.archeologia.nadzory.Dziewanowski/photos/?tab=album&album_id= 1611921595499652

Pojawiają się pytania dlaczego odkrycie jest tak istotne dla nauki polskiej, ale też europejskiej. Około roku 4600 przed Chr. doszło do silnego przemieszczenia ludności KR w kierunku północno-wschodnim z międzyrzecza Renu i Łaby, dotarcie do Odry i stworzenie silnego mikroregionu na Wale Stobniańskim oddziaływującego między innymi na cały Niż Polski i inicjującego zmiany w środowisku kultury Erteboelle- Ellerbek. Bez wątpienia społeczność ta będąca nośnikiem kultury zachodnioeuropejskiej z oryginalną, piękną ceramiką, dobrze zorganizowaną praktyką replikowania jakości kulturowej i specyficzną architekturą jest kluczowa dla zrozumienia procesów kulturowych, tym bardziej na styku świata kultury agrarnej i łowieckozbierackich. Granica między ‘światami’ jest wyobrażona i przebiega na wysokości Szczecina, ale jest też geograficzna i jest wyznaczona przez rzekę Odrę, która tworzy podział na dwa światy w ramach ugrupowań agrarnych.

min. 13.25 http://szczecin.tvp.pl/33461684/2130-20817

Pierwszym badaczem polskim, który przyjrzał się kontaktom równoleżnikowym w kontekście kultury rösseńskiej był prof. dr hab. L. Czerniak. Najnowszym ujęciem jest obszerny artykuł Aleksandry Sznajdrowskiej z Uniwersytetu Rzeszowskiego. Z kolei zjawisku kontaktów równoleżnikowych i bezpośrednio elementom kultury rösseńskiej na Wale Stobniańskim przyjrzałem się w artykule, który ukazał się w tym roku. https://www.academia.edu/32667166/Dziewanowski_GSA5_2017_Features_of_the_postLBK_with_Roessen_ culture_influences_on_Szczecin_Heights.pdf

W trakcie badań planowane są akcje popularyzatorskie i warsztaty między innymi we współpracy z Fundacją Ścieżkami Pomorza. Całość danych można znaleźć w albumach na stronie Dolne Nadodrze- nadzory archeologiczne oraz Archeologia Wzniesień Szczecińskich założonych na portalu społecznościowym Facebook, zaś artykuły na profilu autora na portalu Academia.edu.

 

Opracował: mgr Marcin Dziewanowski

 

 

Literatura:

Czerniak L. 1979 Z badań nad problematyką równoleżnikowych kontaktów kulturowych społeczeństw dorzeczy Odry i Wisły w młodszej epoce kamienia (Zagadnienie tzw. wpływów kultury rösseńskiej), Wiadomości Archeologiczne, t. XLIV, z. 2. s. 123-130.

Dziewanowski M. 2015(2017) Obiekty kultur postlinearnych z wpływami kultury Rössen na Wzniesieniach Szczecińskich w świetle odkryć z lat 1995–2014 (Features of post-LBK cultures with the Rössen culture influence on Szczecin Heights in the light of discoveries from the years 1995– 2014), Gdańskie Studia Archeologiczne, t. 5, s. 9-40

Sznajdrowska A. 2012 Recepcja wzorców rösseńskich na Niżu Polski, Materiały i Sprawozdania Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego, t. XXXIII, Rzeszów, s. 63-93

Linki:

https://www.academia.edu/19824757/2015_Podsumowanie_bada%C5%84_zrealizowanych_na_terenie_Gmi ny_Ko%C5%82baskowo_w_latach_20112013._Przyczynek_do_studi%C3%B3w_mikroregionalnych_Wzniesie%C5%84_Szczeci%C5%84skich_The_summ ary_of_studies_carried_out_in_Ko%C5%82baskowo_Commune_in_2011-2013_

 

https://www.academia.edu/5492778/Wyniki_bada%C5%84_interwencyjnych_na_wielokulturowym_stanowis ku_nr_5_AZP_3004_106_w_Mierzynie_gm._Dobra_Szczeci%C5%84ska_Rusults_of_intervention_excavations_at_the_multicult ural_Site_5_AZP_Archaeological_Record_of_Poland_3004_106_in_Mierzyn_the_Dobra_Szczeci%C5%84ska_Commune_

 

 

Szczecin- Gumieńce (ul. Harnasiów). Wybór ceramiki klasycznej dla ‘kultury Rössen’.

 

Mierzyn, ul. Mierzyńska. Badania studenckie w Mierzynie w 2004r. (autor: Michał Rejchert).

 

 

Stobno- krzemień pasiasty (autor: M. Dziewanowski).

 

Stobno, w pobliżu ul. Rodzinnej. Widok stanowiska z drona (autor: WESTEND 3D Studio).

 

Stobno- wybór zabytków (autor: M. Dziewanowski).

 

Wybór dotychczasowych znalezisk z Wału Stobniańskiego.

 

 

Wahlitz, Kr. Burg. Wybrane znaleziska z publikacji.

 

Mierzyn, przy ul. Zeusa. Największy obiekt z fazy Bischeim (ca. ‘Roessen III’) w Mierzynie w trakcie badań w 2010r. (Autor: Marcin Wierzbicki).